خانه بروجردی ها

ساخت این خانه حدود 18 سال توسط 25 نفر معمار و هنرمند به طول انجامید

 

خانه بروجردی ها – کاشان
دغدغه ام در معماری تاریخ مان بوده، تاریخی که مال ماست و ما به آن متاسفانه بی توجهی می کنیم من تاریخ را فراموش نمی کنم ولی کار کردن در حوزه بوم، تاریخ و  مدرنیته کاری است بس دشوار و طاقت فرسا که وقتی به آن فکر می کنم که در این حیطه کار کنم دست و دلم می لزد این را واقعا می گویم و اعتراف می کنم اندازه ام برای کار کردن در این حوزه خیلی خیلی حقیر و کوچک است...

خانه در فرهنگ ایران از دیرباز محل امن آسایش و نیایش و زایش بوده و به همین دلیل جنبه های فرهنگی و اجتماعی، اخلاقی و اقتصادی در آن مورد توجه بوده است و ایرانیان در طول تاریخ خانه سازی این جنبه ها را در ساخت و ساز خود مورد توجه قرار داده اند.

تاریخچه خانه بروجردی ها
زمانی که مرحوم حاج سید حسن نطنزی (مشهور به بروجردی) تاجر معروف فرش کاشان دختر همکارش مرحوم حاج سید جعفر نطنزی را برای پسرخود سید مهدی خواستگاری کرد، خانواده دختر (که درخانه فعلی طباطبایی های کاشان زندگی می کردند) ساخت خانه ای در شان و موقعیت اجتماعی شان را برای محل زندگی دخترشان شرط این ازدواج قراردادند.

خانواده بروجردی از معروف ترین معمار شهر (استاد علی مریم کاشانی) درخواست کردند که خانه مورد نظر را بسازد. استاد بعد از به پایان رساندن سفت کاری خانه برای انجام نازک کاری و تزیینات از برجسته ترین هنرمندان نگارگر شهر دعوت به عمل آورد و این هنرمندان داستان ها و روایات عاشقانه خمسه نظامی و هفت پیکر جامی را در جای جای طاق ها و رواق ها به تصویر کشیدند. ساخت این خانه حدود 18 سال توسط 25 نفر معمار و هنرمند به طول انجامید و در زمان حکومت ناصرالدین شاه 1280-1292 ساخته شد. و اکنون حدود 130 سال از عمر این خانه سپری شده است.

روش کار استاد علی مریم کاشانی:
شیوه کار این استاد این گونه بوده که ابتدا ماکت ساختمان مورد نظر را می ساخته و پس از تایید طرح توسط کارفرما نسبت به ساخت آن اقدام می کرده. تیمچه امین الدوله و خانه طباطبایی از آثار اوست. وی این خانه را با الهام ازشیوه معماری اصیل ایرانی ساخته است.

شرح مواردی درباره ی خانه های مناطق گرم:
درون گرایی: ملاحظات دینی و اجتماعی و رعایت عدم دید مسقیم از بیرون به درون با ساخت دالان یا دهلیز رعایت شده است.
دلیل ساخت طاق گنبدی: یکی از دلایل ساخت وجود موریانه فراوان است.
نمای خانه های گرمسیری: سیم گل و کاه گل به رنگ روشن، وجود سایبان و سرتاس و کنسول درنماها
پنجره ها: کوچک و چوبی با حفاظ مشبک آجری
بادگیر: ایجاد کوران غیر مستقیم
حیاط بزرگ با حوض وسیع و کاشت درخت به ویژه انار برای مرطوب شدن هوا و پایین آوردن دما
اختلاف سطح حیاط: حفاظی در برابر بادهای شدید و گرم
هشتی: درون گرایی و مانع کوران بادهای شدید و گرد بادها از سمت کوچه به داخل حیاط


شرح پلان خانه بروجردی ها: (معماری داخلی و عملکرد فضاها)
*مساحت 1700مترمربع - زیربنا 1000 مترمربع

*دو طبقه و در بعضی قسمت ها مثل قسمت جنوبی که با سرداب دارای 3طبقه است

*دارای یک حیاط با ابعاد 20 در 30

*دارای 3 ورودی در شمال (ورودی اصلی)، غرب(مخصوص مراسم مذهبی وغیره) و جنوب (برای خواص) - ایوان های سر پوشیده در اطراف حیاط.

*جلوخان در فضای هشتی که دارای 6 عدد سکو برای انتظار مراجعین می باشد. این سکوها پاخوری نام دارد.
 تقسیمات خانه بروجردی ها: بیرونی - اندرونی
بخش بیرونی شامل: بخش شمالی - بخش جنوبی (تابستانی) - بادگیرها
بخش اندرونی شامل: بخش شمالی - بخش جنوبی


بخش بیرونی:
1. هشتی
2. راهرو و دهلیز   
3. حیاط مرکزی مستطیل شکل 20×30
4. بخش اصلی وتابستانی بنا (بخش اعظم تزیینات در این قسمت است)
5. سرداب در زیر زمین (دما در این سرداب در تابستان حدود 20 درجه کمتر از طبقاط بالایی ست. سرداب با یک سیتم کانال کشی افقی و عمودی به 2بادگیر ارتباط دارد. نمای سرداب از گچ و آجر است ).
6. آشپزخانه و انبارها: در بخش شمالی قرار دارند.
7. بادگیرها: در دو بخش شمالی و جنوبی قسمت بیرونی می باشد
انواع بادگیر:
(یک سویه - چهارسویه - چندوجهی - مدور)                     
بادگیرهای این خانه هشت ضلعی هستند.
 
 بخش اندرونی:
1. دارای 9 اتاق
2.دارای حیاط خلوت و اتاق پنج دری ساده، صندوق خانه، اتاق نشیمن و یک  سرداب بزرگ در بخش جنوبی آن
3. در بخش شمالی شامل حیاط مرکزی - تالار پذیرایی ست


تامین نور درخانه بروجردی ها:
نورهشتی: تعبیه روزنه ای در سقف
نور زیر زمین: دربخشی از دیوارها و زیر ایوان ها یا طاقچه ها، پنجره های مشبکی وجود دارد که نقش عبور جریان هوا را ایفا کرده و فضای راهروی زیرزمین را نیز روشن می کند.
نورآشپزخانه: آشپزخانه و انبارهای خانه در گوشه ها و قسمت هایی ازخانه است که نیاز به نور و تهویه در آن جاها اندک است.
نور تالار اصلی: نور به وسیله نورگیر فوقانی در سقف تامین می شود.

 مصالح مورد استفاده درخانه بروجردی ها:
آجر - کاشی - سیم گل - گچ و رنگ در تزیینات
*آجر: کف فرش حیاط - اتاق ها - راهروها
*کاه گل و سیم گل: پوشش دیوارهای بیرونی
*گچ: پوشش داخلی بعضی اتاق ها
*رنگ روغن: پوشش تالار اصلی
هم چنین این بنا دارای تزیینات اندک کاشی، آجر چینی ساده، گچبری های زیبا و نفیس و نقاشی و رنگ آمیزی در بخش بیرونی و تزیینات آینه کاری در بخش اندرونی می باشد.

جمع آوری متون، تهیه و تنظیم: رضا فروتن پی

منابع:

کتاب حیات در حیاط
معماری ایران وجهان